Klasyka gatunku – czyli krótka charakterystyka głównych zaburzeń psychicznych naszych czasów - depresji, fobii społecznej, OCD oraz schizofrenii.

Klasyka gatunku – czyli krótka charakterystyka głównych zaburzeń psychicznych naszych czasów - depresji, fobii społecznej, OCD oraz schizofrenii.

Na depresję może zachorować każdy

Depresja to jedno z najczęściej występujących zaburzeń psychicznych. Szacuje się, że na całym świecie cierpi na nią ponad ok. 350 mln osób – a w samej Polsce nawet do 1,5 mln osób. Występowanie depresji przed okresem dojrzewania dotyczy w równym stopniu mężczyzn i kobiet. Po tym okresie zaburzenie jest zauważalne dwukrotnie częściej u kobiet. Najwyższe wskaźniki zapadalności występują w grupie wiekowej od 25 do 44 lat. Warto zaznaczyć, że częstość występowania nie jest związana z pochodzeniem etnicznym, wykształceniem, wysokością dochodów ani stanem cywilnym – co oznacza, że na depresję może zachorować każdy.

Depresja to choroba przewlekła

Statystycznie rzecz biorąc, początek depresji przypada na wiek 25 lat, ale może rozwinąć się ona w dowolnym wieku. Przeciętny czas trwania epizodu wynosi ok. 9 miesięcy – pierwszy epizod trwa najdłużej, natomiast kolejne mogą być krótsze (ok. 6 – 9 miesięcy). Każdy przebieg epizodu depresyjnego ma zróżnicowany charakter – u niektórych pacjentów zdarzają się odosobnione epizody z kilkuletnimi przerwami, podczas gdy u innych epizody mają charakter skumulowany lub też ich częstotliwość rośnie wraz z wiekiem. U około 20% osób z zaburzeniem depresyjnych przebieg ma charakter przewlekły.

Co wywołuje depresję?

Etiologia depresji jest wieloczynnikowa i mogą ją powodować różne czynniki biopsychospołeczne. Do czynników biologicznych zaliczamy skłonności dziedziczone w genach, zaburzenia neuroprzekaźnictwa w mózgu, obecność chorób somatycznych lub uzależnienia od środków psychoaktywnych. W czynnikach psychologicznych bardzo dużą rolę odgrywają wydarzenia traumatyczne oraz „niezdrowe” relacje wewnątrzrodzinne. Istotny jest również aspekt społeczny obejmujący np. sytuacje w szkole, w pracy czy poczucie samotności.

Przyszłość tylko w ciemnych kolorach

Zdrowi ludzie przejawiają złudzenie kontroli nad stresującymi sytuacjami czy rzeczami, podczas gdy zaburzenia depresyjne charakteryzuje brak pozytywnego nastawienia, czego wynikiem jest bardziej realistyczna ocena niekontrolowanej i nieprzewidywalnej natury czynników stresogennych. Postawę taką określamy mianem realizmu depresyjnego. Osoby cierpiące na depresje nie potrafią sobie wyobrazić, że przyszłe wydarzenia mogą być dla nich przyjemne lub pozytywne.
Mają również zniekształcenia poznawcze, z których wyróżniamy:

  • nadmierne uogólnianie,
  • wyolbrzymianie/umniejszanie,
  • personalizację (postrzeganie siebie jako głównej przyczyny różnych zdarzeń dziejących się wokół nas i przypisywaniu sobie odpowiedzialności za te zdarzenia),
  • katastrofizację (tendencja do wyolbrzymiania zagrożenia i możliwych negatywnych konsekwencji),
  • myślenie zero-jedynkowe, „wszystko albo nic”,
  • przepowiadanie przyszłości.

    Często depresja idzie w parze z nadużywaniem substancji psychoaktywnych takich jak alkohol, nikotyna czy kokaina. Alkohol czy narkotyki są często błędnie stosowane jako środki przeciwdziałające depresji – w rzeczywistości tylko ją pogłębia. Depresja może być też następstwem odstawienia narkotyków lub alkoholu. Powszechnie obserwuje się ją po zażywaniu kokainy i amfetaminy.

Fobia to nadmierny lęk

Fobia to nadmierny lęk, który pojawia się podczas bezpośredniego kontaktu z pewną konkretną sytuacją lub obiektem, które nie są obiektywnie niebezpieczne.
Cechami takiej fobii są:

  • silny lęk przez kontaktem z sytuacją/obiektem odbieraną jako zagrażającą,
  • świadomość irracjonalności odczuwanego lęku,
  • unikanie kontaktu z sytuacją/obiektem odbieraną jako zagrażającą.

Objawy somatyczne fobii

Jedną z takich fobii jest fobia społeczna. Dotyka ona od 3 do nawet 13% ogólnej populacji. Charakteryzuje się występowaniem silnego lęku, zwykle związanego z obawą przed ośmieszeniem lub poniżeniem w różnych sytuacjach o charakterze społecznym (związanych z obecnością obserwatorów) jak np. publiczne przemawianie czy podejmowanie rozmów. Samo myślenie, wyobrażanie sobie takiej sytuacji może powodować nasilony lęk, osiągający niekiedy poziom lęku panicznego.
Lękowi towarzyszą nieprzyjemne objawy somatyczne takie jak:

  • kołatanie serca,
  • uczucie braku tchu, gorąca,
  • pocenie się,
  • czerwienienie,
  • drżenie rąk i mięśni.

    Osoba dotknięta fobią społeczną jest zwykle przekonana, że powyższe objawy są dla wszystkich widoczne i kompromitujące. Dyskomfort związany z objawami prowadzi do unikania sytuacji o charakterze społecznym, co może skutkować tendencją do izolowania się od innych. Objawy najczęściej rozpoczynają się w okresie dorastania i nieleczone mogą przyjmować postać chroniczną (ciągłą), znacznie upośledzając codzienne funkcjonowanie społeczne i zawodowe.

OCD, czyli zaburzenia obsesyjno – kompulsywne

OCD, czyli zaburzenia obsesyjno – kompulsywne (potocznie też nerwica natręctw) objawia się nawracającymi, natrętnymi myślami (obsesjami) i czynnościami przymusowymi (kompulsjami). Zaburzenie obsesyjno – kompulsywne zwykle rozpoczyna się w okresie adolescencji (okresie życia między dzieciństwem a dorosłością) i pojawia się równie często u mężczyzn jak i u kobiet.
Osoby cierpiące na OCS często wstydzą się swoich objawów lub uważają je za niegroźne, dlatego nie szukają pomocy. Najbardziej klasycznym przykładem zaburzenia obsesyjno – kompulsywnego jest lęk przed brudem i zarazkami, powodujący częste mycie rąk. Myśli natrętne wiążą się z poczuciem dużego lęku, a działania natrętne zmniejszają ten lęk, ale tylko na chwilę. Z czasem natręctwa mogą doprowadzić do tego, że osoby chore nie są w stanie normalnie funkcjonować, ponieważ większą część dnia poświęcają na przymusowe czynności.

Schizofrenia jest chorobą mózgu

Schizofrenia jest chorobą mózgu – związaną z jego zmianami czynnościowymi i strukturalnymi. Osoby na nią cierpiące często wykazują objawy psychotyczne, co może powodować, że zachowują się w sposób dziwaczny, odbiegający od ogólnie przyjętych zasad. Symptomy te sprawiają, że mają problemy w relacjach między ludzkich oraz kłopoty z nauką i pracą. Przebieg zaburzeń schizofrenicznych może być ciągły lub epizodyczny, z postępującym lub stabilnym deficytem. Schizofrenia może mieć różny obraz – ale to, co jest względnie stałe, to zmienione chorobowo i nieadekwatne postrzeganie, odbieranie i przeżywanie oraz ocena siebie i otaczającej rzeczywistości.

Objawy schizofrenii

Objawy schizofrenii możemy podzielić na pozytywne:

  • urojenia,
  • halucynacje słuchowe,
  • echo myśli, nasyłanie myśli, odciąganie myśli,
  • zachowania katatoniczne (stupor, podniecenie).

    Oraz negatywne/deficytowe:
  • stosowanie neologizmów,
  • ubóstwo mowy,
  • apatia,
  • anhedonia,
  • blady lub niedostosowany afekt,
  • rozkojarzenie,
  • ambiwalencja,
  • objawy depresyjne,
  • zaburzenia funkcji poznawczych.

Średnio 1 osoba na 100 (czyli ok. 1% populacji) zachoruje w ciągu swojego życia na schizofrenię. Na całym świecie co roku ok. 2 miliony osób zapada na tę chorobę i dotyczy ona wszystkich warstw społecznych, jest jednak częściej obserwowana w rejonach miejskich i w środowiskach imigrantów. Można umownie uznać, że schizofrenia jest chorobą młodych ludzi, gdyż zazwyczaj zaczyna się pomiędzy 20 a 30 rokiem życia.
Pierwsze objawy ujawniają się w kluczowych momentach życia. Początek schizofrenii może być ostry, w postaci nagłego wybuchu objawów psychotycznych lub stopniowy. Częstość występowania jest podobna u mężczyzn i kobiet. U mężczyzn początek choroby jest wcześniejszy (ok. 15 – 25 rok życia), niż u kobiet (ok. 25 – 35 rok życia). Schizofrenia występuje we wszystkich kulturach i społecznościach. Część objawów jest na całym świecie taka sama. Jej przyczyny nie są w pełni poznane, chociaż na dziś wiadomo, że istnieją czynniki biologiczne (w czym genetyczne) prowadzące do powstania tej choroby, a polegające na zaburzeniach funkcjonowania neuronów i neuroprzekaźników w mózgu. Wpływy genetyczne powodują, że ryzyko zachorowania jest większe w rodzinach, w których krewni chorują na schizofrenię.
Wystąpienie i obraz schizofrenii zależy też od czynników psychologicznych, społecznych i środowiskowych.

Leczenie schizofrenii

W leczeniu schizofrenii wyróżniamy leczenie farmakoterapię i terapię elektrowstrząsową. Ważną rolę odgrywają też oddziaływanie psychosocjoterapeutyczne (np. psychoedukacja pacjentów rodzin, terapia indywidualna, grupowa, grupy wsparcia, terapia rodzinna, rehabilitacja, interwencje kryzysowe). Ryzyko nawrotu w pierwszym roku po ostrym epizodzie choroby wynosi średnio 75% u osób nieleczonych i 15-20% u prawidłowo leczonych.

– Krystian Wypych

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *